Negatieven scannen met spiegelreflex

Na een aantal discussies en informatie van o.a. Eduard de Kam en uitgebreid zoeken op internet heb ik een opstelling gemaakt om zwart-wit – en kleurnegatieven te scannen met mijn camera. De eerste opstelling bestond uit een schoenendoos met LED-verlichting achter een negatief en mijn camera (Canon D5 mk3 met telelens Tamron 90mm macro 1:1). Dit om te zien of sprake is van een acceptabele kwaliteit. Het resultaat was verrassend goed van scherpte en kleur. Nu nog een vaste opstelling en een snelle verwerkingsprocedure. Een fotostatief bleek erg onhandig. De oplossing kwam via Marktplaats, waar ik een Meopta 5 vergroter kocht. Deze koos ik omdat daar een dubbele condensor in zit. De negatiefhouder verving ik door een plateau met een uitsparing voor een strook negatieven. Van aluminium maakte ik een negatiefhouder voor een strook (twee plaatjes met uitsparing). Deze houder kan ik eenvoudig telkens een stukje opschuiven. Op de grondplaat maakte ik een metalen hoek waar de camera op bevestigd kan worden met een cameraschroef. De camera wordt verbonden met de laptop. Via live view kan ik het beeld scherpstellen en het negatief positioneren. 

Testopnamen leveren de belichtingstijd en het diafragma. De camera moet ingesteld worden op handmatige scherpstelling en handmatige instelling voor tijd en focus. Automatische belichting leidt tot slechtere resultaten bij opnamen die onder – of overbelicht zijn geweest. Uitgangspunt is een test met een goed belicht negatief. Opnamen zijn in raw en kunnen prima gecorrigeerd worden. Automatische verwerking is geen optie omdat elke foto apart bewerkt (geoptimaliseerd) moet worden. Voor zwart-wit kom ik op een standaard belichting van 1/20 en F16. Na uitgebreid testen is mijn verwerkingsprocedure in Photoshop als volgt:

In Camera Raw (Bridge) verscherpen op 100%, straal 2,0, details 85, masker 40, instellen op zwart-wit en de textuur op 25. Daarna Openen, Kaderen en Uitsnijden. Vervolgens Afbeelding, Aanpassen, Negatief, dan Filter, Camera Raw filter en alle gewenste aanpassingen.Daarna met het snelretoucheerpenseel (modus normaal) en het penseel op de juiste grootte vuiltjes wegwerken (handig om een paar keer te vergroten). Bij onderbelichte negatieven is er een zeer handig hulpmiddel: Filter, Ruis, Stof en krassen (instellen op straal 3 en drempel 60).

Hieronder de opstelling met daarnaast de oude Pentaxcamera waarmee in 1965 en daarna de gebruikte negatieven zijn gemaakt.

Als eerste heb ik 160 zwart-wit negatieven gescand uit de periode van mijn militaire dienst (lichting 65-2). Ik was gelegerd bij het 462 Pontonierbataljon in Keizersveer en dus bruggenbouwer. Een selectie staat hieronder.

Als alles klaar staat om te verwerken, Photoshop is opgestart en de negatieven voor de camera staan, duurt de verwerking van 1 foto minder dan 2 minuten. Onderbelichte negatieven met veel krassen en stofjes duren natuurlijk langer.

Een Bailybrugpaneel weegt 260 kilo en een brug kan geheel met de hand worden gebouwd deze foto’s heb ik gemaakt in juni 1965 op de kaderschool genie KSG in de Doumoulinkazerne in Soesterberg.

In de winter van 65/66 zijn twee helikopters gecrasht in de weilanden bij vliegveld Valkenburg. De pontoniers werden erbij gehaald.

In dezelfde winter moest weer geoefend worden met het bouwen van een grotere Bailybrug. Dat was in Keizersveer. Helaas zijn deze negatieven fors onderbelicht. Met bovengenoemde truc is het toch nog wat geworden.

In de zomer van 66 moest in de buurt van Mill een nieuw terrein ontgonnen worden voor de opleidingsschool voor mineurs (mijnenleggers). Een klusje voor de pontoniers.

Voor kleurnegatieven is de situatie anders. Het oranje masker is bedacht om de imperfectie van de kleuremulsie – en het ontwikkelproces te compenseren.

Dat betekent dat de oranje kleur niet een filter is met gelijke dekking, maar een masker met verschil in intensiteit. Het toepassen van een kleurfilter (fysiek of Photoshop) is daarom niet toereikend. De oorspronkelijk lamp in de fotovergroter (Philips Photocresenta) heeft een kleurtemperatuur van 2300 Kelvin en is absoluut onbruikbaar voor kleur. De blauwe kleurscheiding is dan compleet leeg! Na testen met diverse lampen heb ik de beste kleur gerealiseerd met een LED-lamp van 6400 Kelvin.

Hier volgt de procesbeschrijving voor verwerking van kleurnegatieven. 

Bij het belichten van de opname heb ik de kleurtemperatuur op 2300 Kelvin gezet (bij mij de laagste stand en na testen de beste optie). De belichting is F16, 1/15. De speelruimte is hierbij groot.

De eerste handelingen zijn hetzelfde, zoals hierboven voor zwart-wit zijn beschreven met als extra: de kleurtemperatuur instellen op 2000K (laagste waarde) en de kleurregelaar op 0. Het oranje masker is nu voor een groot deel verdwenen. Vervolgens weer Openen, Kaderen en Uitsnijden en Afbeelding, Aanpassen, Negatief. Dan weer Afbeelding, Aanpassen en Niveaus. Hier komt de grote truc: kies kanaal rood, houdt de Alt-toets ingedrukt en verplaats de linker schuif zo ver naar rechts dat de eerste donkere delen JUIST zichtbaar worden. Hetzelfde voor de rechter schuif. Idem voor de kleuren groen en blauw.

Als de belichtingstijd in orde is, staan de grafieken voor rood, groen en blauw min of meer centraal. Ze mogen in elk geval niet raken aan de linker – of rechterkant; dan is de belichtingstijd te lang of te kort geweest of zijn de Kelvin-instellingen niet goed. Het beeld in nu nog erg flets maar dat verandert na het volgende: ga naar Filter, Camera Raw filter en ga nu voor de automaat. De witbalans = automatisch, de belichting = automatisch en de levendigheid en verzadiging komen op 0.

Bij een goede opname is het nu klaar. Desgewenst kunnen nog aanpassingen gedaan worden.

 

Hieronder de opnamen van mijn eerste kleurnegatieffilm in 1967 gemaakt in Amsterdam. Zoek de plekjes.

Han Huigsloot (versie 3)